Yetersizlik Duygusu Nasıl Değerlendirilmelidir? / Şenel İlhan Beyefendi’nin Sohbetinden

0
62

Derleyen: Nail Başeski

“Ben cinleri ve insanları yalnızca bana ibadet etsinler diye yarattım.” (Zâriyat, 51/56)

İnsanların ve cinlerin yaratılış amacını özetleyen bu meşhur ayette “yalnız bana ibadet veya kulluk etsinler” tabirinden çıkarılması gereken anlam, “üsve-i hasene” olan Hazreti Peygamber’in (s.a.v.) güzel ahlakına benzeme adına, istenen gayret ve çalışmayı ifade eder. Yani bu ayetin anlamı, hem ilmen hem ahlaken bir tekâmül veya olgunlaşma süreci yaşayın, bunun için yaratıldınız uyarısıdır. Nitekim annesinden hiçbir şey bilmezken doğan insanoğlu, bu dünyaya gelişmek, tekâmül etmek, olgunlaşmak için gelmiş, bu nedenle de kendisine tekâmülüne uygun aklî ve zihnî yetenekler ile her türlü fiziksel beceriler ihsan edilmiştir…

İnsanlardaki gelişme, tekâmül etme ihtiyacını doğuran duygu ise yetersizlik duygusudur. Dolayısıyla bu duygu, cinler ve insanlar gibi tekâmüle kabiliyetli akıllı her varlığın kaçınılmaz bir yaratılış gerçeğidir… Özellikle zeki insanlar yetersizlik duygusunu çok fazla hissederler. Dolayısıyla bu duygu onların gelişiminde önemli bir motivasyon kaynağı olur.

Evet, her konuda yeterli olan, eksiği ve kusuru olmayan sadece sübhan olan Allah’tır (c.c.). Melekler, peygamberler veya veliler de dahil tüm akıllı varlıklar eksiktirler, kusurludurlar ve tekâmüle muhtaçtırlar. Bu nedenle insanlar az veya çok yetersizlik duygusundan kurtulamazlar.

Fıtrî olan bu yetersizlik duygusunun insanlar üzerinde pozitif ve negatif yönde iki farklı etkisinden bahsedilebilir. Bu duygunun pozitif olanı insanı geliştirirken negatif olanı kişilerde aşağılık duygusu olarak kendini gösterir. İnsanlar bu konudaki cahilliklerinden bu iki duyguyu birbirine benzetip, karıştırarak sosyal ve psikolojik yaşamlarını sıkıntıya sokabilecek büyük yanlışlara düşerler. Yani kendisinde yetersizlik hisseden zeki birisi bu konudaki bilgisizliğinden bunu aşağılık duygusu ile karıştırabilir. Hâlbuki bu duygu onun için olumlu bir duygudur. İki duygunun birbirinden en belirgin farkını şöyle anlayabiliriz. Aşağılık duygusu kişiyi pasifize ederken, yetersizlik duygusu ise motive eder ve yetersiz olduğunu bildiği konularda araştırmaya, çalışmaya bilgi ve becerilerini artırmaya teşvik eder.

Yazının devamını dergimizden okuyabilirsiniz.