Arzuların Köleliğinden Kurtuluş Reçetesi Oruç İbadeti / Doç. Dr. Adem Ergül

Arzuların Köleliğinden Kurtuluş Reçetesi Oruç İbadeti / Doç. Dr. Adem Ergül

Tarih: 2018-05-01

Kaynağını her zaman doğru tespit etmek mümkün olmasa da, iç dünyamızda ulvî ya da süflî nihayetsiz bir arzular coşkusunu hep hissederiz. Kimi duygular bizi aşağılara, aşağılık bayağı işlere doğru çekerken, kimileri de bizi ötelere, yüceliklere doğru kanat çırpmaya davet eder. Esfelî sâfilîne (aşağıların aşağısına) doğru davet eden iç seslerimiz nefsanî ve şeytanî arzuları oluştururken, yüceliklere ve güzelliklere çağıran iç ilhamlarımız, ruhanî ve Rabbanî seslenişlerdir.

Ham insan, diğer bir ifadeyle iç arınmışlığını gerçekleştirememiş kişilikler, çoğu zaman aşağılık arzuların tasallutundan kendilerini kurtaramazlar. Zira bu nevi duygular, yokuş aşağı iner gibi kolayca yerine getirilebilecek ve kısa süreli de olsa nefse zevk veren duygulardır. İradesi zayıf ve kendine hâkim olma becerisi ve dirayeti gelişmemiş kimseleri hemen peşine takar ve esiri hâline getiriverir. Hatta öyle ki, zamanla bu arzular putlaşır, kişinin ilâhı hâline dönüşür. Ayet-i kerimede buyrulan “Arzularını (hevâsını) ilah haline getiren kimseyi gördün mü?” (Furkân, 25/43) ifadesi, bu nevi kimselerin düştüğü perişanlığı ifade eder.

İçimizde oluşan ulvî duyguları hissetmek ve onların peşine takılıp yüceliklere doğru yükselmek ise yokuş çıkmak gibi zordur. Ancak unutmamak gerekir ki, cennetler ve güzellikler bu tırmanışların nihâyetinde ulaşılabilecek sonuçlardır.

Kolayı bırakıp zora talip olmak, aşağı inmek varken yukarı tırmanmayı seçmek, zor iştir. Fakat büyük kazanç da buradadır. Kolaycılıkta kaybedişler söz konusu iken, diğerinde kalite ve zaferler elde etme imkânı vardır. Hiç şüphesiz bu sonuca ulaşmak için ciddi bir irade disiplinine ve arzuların mahkûmu değil, hâkimi olma becerisine ihtiyaç vardır. Bu nasıl sağlanacaktır? İşte Rabbanî terbiye metodolojisinde bu neticeye ulaştıracak en önemli vasıtalardan biri olarak “oruç ibadeti” dikkatimizi çekmektedir.

İnsanın kendi kişiliğini her çeşit tehlikeye karşı koruma ameliyesine Kur’an-ı Kerim “takva” adını verir. Kişiliğe zarar verecek şeyler, hem dünya hem de ahiret hayatına yönelik olabilir. Özellikle de şahsiyeti kirleten, sönükleştiren, insaniyet kalitesine zarar veren her şeye karşı kendini koruma melekelerinin canlı ve dinamik tutulma faaliyetlerine, takva denilmiştir. İşte oruç ibadeti, tam da bu melekelerin sıhhatli bir şekilde çalışmasına vesile olan bir ibadet olarak Kur’an’da şöyle takdim edilmiştir:

“Ey iman edenler! Takvalı olasınız (tam bir şekilde korunabilesiniz) diye sizden evvelki (ümmet)lere farz kılındığı gibi sizin üzerinize de oruç farz kılındı.” (Bakara, 2/ 183)

Orucun mahiyetine baktığımız zaman, onun yemek ve içmek gibi bedenimizin en tabiî ihtiyaçlarına karşı belli bir müddet uzak durabilme eğitimi verdiğini görürüz. İç isteklerimize karşı, daha yüce bir emre uyarak dur diyebilme dirayetini talim eder gibidir. Bu yönüyle o, hem irade disiplini vermekte, hem de Hak katında dinin en temel nişanı olan “Hakk’a teslimiyet”i şuur altına yerleştirmektedir.

Allah adına en temel ihtiyaçlarına bile dur diyebilen bir irade disiplini, kişiyi arzuların kölesi olmaktan kurtaracak bir iç direnişe hazırlamaktadır. İyi düşünülürse bunun, kişiyi kendisinin efendisi olmaya doğru götüren çok önemli bir eğitim olduğu anlaşılacaktır. Bu eğitim, rastgele bir hayat tarzından, bilinçli bir yaşama iradesine sıçrayış eğitimi demektir. Esen rüzgâra göre hareket eden hafif meşreplilikten kurtulup, gideceği yeri kendisi tayin edebilen bilinçli bir karakteri kuşanmaktır.

Oruç aynı zamanda samimiyet eğitimidir. Zira Allah’tan başkasının muttali olamayacağı bir şekilde o ibadeti şartlarına riayet ederek yerine getirebilmek, kişide dürüstlük ve samimiyet kalitesi oluşturacaktır. İkiyüzlülükten kurtuluş demek olan bu durum, kişinin kendisine kazandırabileceği en önemli erdemlerden biridir.

Bedenle manevî duygular arasında ciddi bir ilişki vardır. Oruç bu ilişkiye dikkat çeken önemli bir uygulamadır. Bedenin arzularına kilitlenmek, ruhanî cihazların çalışması önünde en önemli engellerden biridir. İnsanı sığlaştırır, sıradanlaştırır ve hatta hayvanîleştirir. İşte oruç, insana kendi hakikatini tanıtan bir murebbi gibidir. İslam medeniyetinin şahsiyet terbiyecileri diyebileceğimiz sufilerin de az yeme konusuna ciddi bir şekilde dikkat çektikleri bilinen bir husustur. Öyleyse Rabbanî eğitim metotlarından biri olan oruç ibadetinin, bizim hissedemediğimiz birtakım manevî pencerelerin açılmasına vesile olduğunu söylemek de pek âlâ mümkündür. Buradan hareketle diyebiliriz ki, oruç sayesinde idrak seviyesinde de ciddi gelişmeler sağlanmaktadır.

Oruç ibadetinin verdiği bir diğer eğitim de, nefsanî duyguların köreltilmesi ve ruhanî duyguların harekete geçirilmesidir. Açlık ve az yemek sayesinde gurur ve kibir duyguları yerini tevazuya bırakır. İnsan kendi haddini bilir. Rabbi’ne karşı boynu bükük olur. Nankörlükten kurtulur, şükür duyguları ile dolar. Sabır gibi bir fazilete kavuşur ki, bu vasıf bütün muvaffakiyetlerin anahtarı gibidir. Sabır ve sebatkârlık, ilâhî rahmeti kulun üzerine çeken önemli faziletlerdir.

Oruç, en temel nefsanî arzulardan biri olan cinsel arzuların kontrol edilmesinde de son derece tesirlidir. Şehveti dizginleyememek, birçok taşkınlığın ve sapkınlığın temelini oluşturmaktadır. Tarih boyunca fert ve toplumların kokuşmasında ve yok olup gitmesinde bu husus çok etkili olmuştur. İşte oruç, bir anlamda şehveti de terbiye eden ve onu makul bir çerçeveye oturtan bir ibadet şeklidir. Nitekim Allah Resûlü –sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz’in şu tavsiyesi orucun bu alandaki eğitim rolüne dikkat çeker mahiyettedir:

“Ey gençler topluluğu! İçinizde evlenmeye gücü yetenler evlensinler. Çünkü evlilik gözü haramdan korumada ve iffeti muhafaza etmede en uygun yoldur. Kim de evlenmeye gücü yetmezse oruç tutsun. Zira oruç, şehveti kesmede tesirli bir yoldur.” (Buhari, Nikah, 3)

Sayılan bu tesirlerinden ayrı olarak daha bizim henüz keşfedemediğimiz daha nice sırları kendinde barındıran bu oruç ibadeti, Rabbanî terbiye metodolojisinde isteğe bağlı tavsiye edilen bir eğitim vasıtası değil, farz kılınan bir terbiye usulüdür. Bu husus da ayrıca düşünülmeye değer bir hikmet-i ilâhîdir. Demek ki bu ibadetin eksikliğinde şahsiyette ciddi boşluklar oluşacak ve hastalıklar ortaya çıkacaktır.

 

Son Eklenen Yazılar

Fıtratla Uyumlu En Mükemmel Ahlak Ancak İslam’da Vardır... / Şenel İlhan Beyefendi’nin Sohbetinden

Şüphe yok ki insanı, hem iç âleminde, yani duygu dünyasında hem de dışarıda, yani sosyal yaşantısında eylem ve davranışlarını disipline ederek, kendisiyle ve çevres...

Kur’an’ın Evrenselliği / Prof. Dr. M. Halil Çiçek

Kur’an’ın evrenselliği: İçerdiği inanç ve hayat sistemlerinin, hukukî ve ahlaki normlarının zaman ve mekân üstü olması, indiği günden itibaren Kıyamet gününe kadar ...

Müslüman Ruh Hastası Olur Mu? / Prof. Dr. Sefa Saygılı

Ruh hastalığının pek çok sebebinden önemlilerini kaydedelim: • İrsiyet (soyaçekim) • Çocukluk ve gençlikteki kişilik gelişimi • Kalabalıklaşan şehirler ...